تاثیر تورهای گردشگری سلامت بر درآمدزایی مشهد و خراسان رضوی

گردشگری سلامت زمانی شکل می گیرد که فرد برای دریافت خدمات پزشکی، درمانی، توان بخشی یا زیبایی از محل زندگی خود به شهر یا کشور دیگری سفر کند. این سفر فقط برای مراجعه به پزشک نیست؛ بیمار به اقامت، حمل ونقل، مترجم، تغذیه، خدمات تشخیصی، دارو و پیگیری پس از درمان نیز نیاز دارد. به همین دلیل، گردشگری سلامت می تواند درآمدی فراتر از مراکز پزشکی ایجاد کند و بخش های مختلف اقتصاد یک مقصد را تحت تأثیر قرار دهد.

مشهد به دلیل برخورداری از مراکز درمانی متعدد، پزشکان متخصص، موقعیت زیارتی و دسترسی به بازار کشورهای همسایه، یکی از مقاصد مهم گردشگری سلامت ایران به شمار می رود. بر اساس گزارش دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۸۵ هزار گردشگر سلامت در مراکز دارای مجوز پذیرش بیماران بین الملل این شهر خدمات دریافت کرده اند. در همین گزارش از فعالیت ۵۹ مرکز درمانی دارای مجوز IPD و ۱۳۲ شرکت گردشگری سلامت در مناطق زیر پوشش این دانشگاه خبر داده شده است.

نقش شرکت های گردشگری سلامت مشهد در تبدیل یک مراجعه پزشکی ساده به یک زنجیره اقتصادی کامل انکارشدنی نیست. این دسته از مجموعه های با جذب توریست از سایر کشور ها و ورود آنها به ایران و در نهایت استان خراسان و شهر مشهد، به عنوان یکی ا مهره های افزایش رونق اقتصادی در این مناطق شناخته می شوند.

بر اساس گزارش رسمی ISAPS (International Society of Aesthetic Plastic Surgery)، ایران از نظر تعداد جراحی‌های زیبایی در میان کشورهای پرمراجعه جهان قرار دارد و سالانه صدها هزار عمل زیبایی در این کشور انجام می‌شود. این حجم بالای جراحی نشان‌دهنده تجربه گسترده جراحان و تقاضای بالای داخلی و خارجی است.

منبع: ایران سفر تور

تور گردشگری سلامت با سفر پزشکی عادی چه تفاوتی دارد؟

در یک سفر پزشکی پراکنده، بیمار ممکن است شخصاً پزشک پیدا کند، هتل رزرو کند، مترجم بگیرد و برای رفت وآمد میان فرودگاه، هتل و بیمارستان برنامه ریزی کند. این روش ممکن است با سردرگمی، هزینه های پیش بینی نشده یا مراجعه به واسطه های غیرمجاز همراه شود. تور گردشگری سلامت، در شکل اصولی خود، مجموعه ای هماهنگ از خدمات زیر است:

• بررسی اولیه مدارک بیمار
• دریافت نظر پزشک یا مرکز درمانی
• صدور نامه پذیرش
• هماهنگی روادید درمانی
• رزرو پرواز و اقامت
• تأمین مترجم تخصصی
• استقبال و انتقال بیمار
• هماهنگی ویزیت، آزمایش و جراحی
• پیگیری پس از ترخیص
• برنامه ریزی برای بازگشت بیمار

این ساختار باعث می شود هزینه بیمار تنها در بخش درمان متمرکز نباشد. بخش هایی مانند هتل داری، حمل ونقل، ترجمه، رستوران ها و مراکز خرید نیز از حضور او و همراهانش درآمد کسب می کنند.

درآمد مستقیم مراکز درمانی از تورهای گردشگری سلامت مشهد

آشکارترین اثر اقتصادی تورهای سلامت، درآمدی است که از ارائه خدمات پزشکی به بیماران خارجی ایجاد می شود. بیمار ممکن است برای معاینه تخصصی، آزمایش، تصویربرداری، جراحی، دارو، بستری یا خدمات توان بخشی هزینه پرداخت کند. بر اساس گزارش دانشگاه علوم پزشکی مشهد، درآمد حوزه گردشگری سلامت در مناطق زیر پوشش این دانشگاه در سال ۱۴۰۲ نزدیک به هزار میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۳ حدود هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان بوده است. همان گزارش، رشد درآمد سال ۱۴۰۳ را به افزایش تعرفه ها و تعداد خدمات بستری مرتبط دانسته است.

گزارش دیگری که در بهمن ۱۴۰۴ منتشر شد، از افزایش ۸.۵ درصدی درآمد گردشگری سلامت مشهد خبر داد؛ این افزایش در شرایطی رخ داده بود که تعداد مراجعات بیماران خارجی کاهش پیدا کرده بود. این موضوع نشان می دهد نوع خدمات، ارزش درمان و میزان استفاده از خدمات بستری می تواند به اندازه تعداد بیماران بر درآمد اثر بگذارد. درآمد حاصل از این بخش می تواند به نوسازی تجهیزات، توسعه واحدهای بیماران بین الملل، استخدام نیروهای جدید و افزایش توان مالی مراکز درمانی کمک کند؛ البته استفاده واقعی از درآمد به سیاست و مدیریت هر مرکز وابسته است.

افزایش درآمد هتل ها و مراکز اقامتی مشهد از جذب توریست

گردشگران سلامت معمولاً فقط برای چند ساعت وارد مقصد نمی شوند. مدت حضور آن ها با نوع درمان ارتباط دارد؛ برای مثال، جراحی ممکن است به چند روز اقامت پیش از عمل و چند روز مراقبت بعد از ترخیص نیاز داشته باشد. در بسیاری از سفرها، یک یا چند نفر نیز بیمار را همراهی می کنند. به این ترتیب، یک پرونده درمانی ممکن است به رزرو چند تخت برای چند شب منجر شود.

هتل ها، هتل آپارتمان ها، مهمان پذیرها و واحدهای اقامتی نزدیک مراکز درمانی از مهم ترین دریافت کنندگان درآمد غیرپزشکی گردشگری سلامت اند. اگر این اقامتگاه ها خدماتی مانند غذای مناسب بیمار، دسترسی بدون پله، حمل ونقل درمانی و امکان اقامت همراه ارائه دهند، می توانند سهم بیشتری از این بازار به دست آورند. تورهای برنامه ریزی شده با رزرو اقامت پیش از ورود بیمار، به واحدهای اقامتی امکان می دهند ظرفیت و نیروی انسانی خود را بهتر مدیریت کنند.

رونق حمل ونقل شهری و هوایی مشهد

بیمار خارجی از زمان ورود به کشور به خدمات حمل ونقل نیاز دارد. انتقال از فرودگاه، رفت وآمد میان هتل و مرکز درمانی، مراجعه برای آزمایش و حضور در ویزیت های پس از عمل بخشی از این نیازها هستند. این سفرها برای شرکت های حمل ونقل گردشگری، رانندگان، تاکسی های شهری و مجموعه های ارائه دهنده خودروهای مناسب بیمار درآمد ایجاد می کنند. در مواردی که بیمار محدودیت حرکتی دارد، خودرو باید فضای مناسب، امکان سوارشدن آسان و راننده آموزش دیده داشته باشد.

توسعه پروازهای مستقیم نیز می تواند تعداد بیماران ورودی را افزایش دهد. در نشست های اقتصادی خراسان رضوی، راه اندازی یا تقویت پروازهای مستقیم مشهد به شهرهایی مانند هرات، منامه و دوشنبه از زیرساخت های موردنیاز توسعه گردشگری سلامت عنوان شده است. پرواز مستقیم علاوه بر کاهش زمان سفر، فشار جسمی بیمار را کمتر می کند و هزینه جابه جایی های چندمرحله ای را کاهش می دهد.

ایجاد فرصت شغلی برای مترجمان و راهنمایان در استان خراسان

ارتباط درست میان بیمار، پزشک و مرکز درمانی اهمیت حیاتی دارد. مترجم گردشگری سلامت باید علاوه بر زبان عمومی، با اصطلاحات پزشکی، سوابق بیماری، داروها و دستورهای پس از ترخیص آشنا باشد. رشد تورهای سلامت می تواند برای مترجمان عربی، انگلیسی، روسی، ترکمنی، پشتو و دیگر زبان های کشورهای هدف فرصت شغلی ایجاد کند. راهنمایان، کارشناسان پرونده، نیروهای پذیرش بین الملل و هماهنگ کنندگان سفر نیز بخشی از نیروی انسانی این صنعت هستند.

در سال ۱۴۰۴ استاندار خراسان رضوی از سامان دهی حدود هزار و ۶۰۰ کارگزار حوزه گردشگری سلامت برای رفت وآمد و خدمات رسانی به گردشگران خبر داده بود. این آمار نشان می دهد زنجیره گردشگری سلامت فقط به پزشکان و بیمارستان ها محدود نیست.
آموزش و صدور مجوز برای این نیروها اهمیت دارد؛ زیرا اشتباه در ترجمه یا هدایت بیمار به مرکز غیرمجاز می تواند اعتماد بازار خارجی به مشهد را کاهش دهد.

افزایش فروش رستوران ها و کسب وکارهای محلی خراسان

بیمار و همراهان او در طول اقامت به غذا، کالاهای روزمره، خدمات ارتباطی و خریدهای شخصی نیاز دارند. همراه بیمار معمولاً محدودیت های درمانی او را ندارد و ممکن است از مراکز خرید، بازارها و جاذبه های زیارتی یا فرهنگی نیز بازدید کند. بنابراین درآمد گردشگری سلامت فقط در صورتحساب بیمارستان دیده نمی شود. بخشی از هزینه ها در رستوران ها، داروخانه ها، فروشگاه ها، مراکز خرید و خدمات شهری توزیع می شود.

بر اساس اعلام معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی در سال ۱۴۰۴، یک گردشگر سلامت به طور متوسط می تواند تا چهار برابر یک گردشگر عادی هزینه کند. این برآورد نشان دهنده ظرفیت بالای سفرهای درمانی برای ایجاد گردش مالی در مقصد است، هرچند مبلغ واقعی پرداخت هر بیمار به نوع درمان، مدت اقامت و تعداد همراهان وابسته خواهد بود.

جذب ارز و تقویت اقتصاد خدمات شهر مشهد

گردشگران خارجی بخشی از هزینه های خود را با ارز وارد کشور می کنند. درآمد ارزی می تواند برای مراکز درمانی، شرکت های گردشگری، هتل ها و سایر ارائه دهندگان خدمات اهمیت زیادی داشته باشد. خدمات درمانی از نوع صادرات خدمات محسوب می شوند؛ با این تفاوت که به جای انتقال محصول به کشور دیگر، بیمار برای دریافت خدمت وارد مقصد می شود. پزشک، بیمارستان، هتل و شرکت حمل ونقل همگی در یک زنجیره صادراتی مشارکت می کنند. هرچه فرایند پرداخت رسمی تر و شفاف تر باشد، امکان ثبت درآمد، برنامه ریزی اقتصادی و جلوگیری از خروج پول به سمت واسطه های غیرمجاز بیشتر خواهد شد.

اثر تورهای سلامت بر اشتغال پایدار

گردشگری سلامت می تواند شغل های مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند. مشاغل مستقیم شامل پزشک، پرستار، مترجم، کارشناس IPD و مدیر پرونده هستند. رانندگان، کارکنان هتل، نیروهای خدماتی، فروشندگان، شرکت های فناوری و تولیدکنندگان محتوای چندزبانه نیز از مشاغل غیرمستقیم این حوزه اند. برخلاف بعضی شاخه های گردشگری که به تعطیلات و فصل خاص وابسته اند، نیاز به درمان در تمام طول سال وجود دارد. در نتیجه، گردشگری سلامت در صورت مدیریت درست می تواند بخشی از نوسان فصلی صنعت گردشگری مشهد را کاهش دهد. برای دستیابی به این مزیت، شرکت ها باید به جای جذب مقطعی بیمار، روابط بلندمدت با پزشکان، مراکز درمانی و بازارهای کشورهای همسایه ایجاد کنند.

نقش موقعیت زیارتی مشهد

وجود حرم مطهر امام رضا(ع) یکی از تفاوت های مهم مشهد با بسیاری از مقاصد درمانی است. برخی بیماران و همراهان آن ها تمایل دارند سفر درمانی را با زیارت ترکیب کنند. این ترکیب می تواند مدت اقامت و استفاده از خدمات شهری را افزایش دهد، اما برنامه زیارتی باید با وضعیت جسمی بیمار هماهنگ باشد. بیمار تازه جراحی شده ممکن است توان حضور در محیط شلوغ، پیاده روی طولانی یا فعالیت زیاد را نداشته باشد.

شرکت گردشگری سلامت باید برنامه جانبی را پس از دریافت نظر پزشک تنظیم کند و درمان را فدای برنامه تفریحی یا زیارتی نکند. جایگاه زیارتی مشهد در کنار ظرفیت های درمانی، یکی از عواملی است که در گزارش رسمی دانشگاه علوم پزشکی نیز به عنوان مزیت این شهر مطرح شده است.

چگونه می توان سهم درآمدی تورهای سلامت را افزایش داد؟

افزایش درآمد نباید فقط با بالا بردن تعداد بیماران دنبال شود. ارتقای کیفیت و ارزش خدمات نیز اهمیت دارد. برای توسعه پایدار این حوزه باید:

1. شرکت ها و مراکز مجاز به وضوح معرفی شوند.
2. هزینه های پزشکی و گردشگری تفکیک شوند.
3. بسته های درمانی چندزبانه و شفاف طراحی شوند.
4. مسیر پرداخت و صدور فاکتور رسمی مشخص باشد.
5. بازاریابی دیجیتال در کشورهای هدف تقویت شود.
6. پروازهای مستقیم بیشتری ایجاد شوند.
7. خدمات پس از بازگشت بیمار توسعه پیدا کند.
8. مترجمان و راهنمایان آموزش تخصصی ببینند.
9. داده های بیمارستان، هتل و شرکت های تسهیل گر یکپارچه شوند.
10. با واسطه های فاقد مجوز برخورد شود.

سامانه های یکپارچه می توانند امکان انتخاب پزشک، مرکز درمانی، مشاهده تعرفه ها و پیگیری پرونده را از مبدأ برای بیمار فراهم کنند. دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز توسعه سامانه جامع گردشگری سلامت را یکی از راه های استانداردسازی خدمات معرفی کرده است.

جمع بندی

تورهای گردشگری سلامت می توانند درآمد قابل توجهی برای مشهد و خراسان رضوی ایجاد کنند؛ اما این درآمد فقط متعلق به بیمارستان ها نیست. هتل ها، حمل ونقل، مترجمان، رستوران ها، داروخانه ها، فروشگاه ها و شرکت های فناوری نیز از این زنجیره سهم می برند.
آمار پذیرش بیش از ۸۵ هزار بیمار خارجی در سال ۱۴۰۴، فعالیت ۵۹ مرکز دارای مجوز IPD و حضور بیش از ۱۳۰ شرکت گردشگری سلامت، اندازه و ظرفیت این بازار را نشان می دهد. بااین حال، تبدیل این ظرفیت به درآمد پایدار به شفافیت، کیفیت خدمات، زیرساخت حمل ونقل، بازاریابی بین المللی و حذف واسطه های غیرمجاز وابسته است.

تور سلامت زمانی بیشترین سود اقتصادی را ایجاد می کند که بیمار از مرحله بررسی پرونده تا بازگشت به کشور خود، خدمات منظم و قابل پیگیری دریافت کند. رضایت چنین بیماری فقط یک درآمد کوتاه مدت ایجاد نمی کند؛ بلکه می تواند زمینه معرفی مشهد به خانواده، دوستان و بیماران دیگر را نیز فراهم سازد.