از تجربه ۳۵ ساله تا نگاه مهندسی به گرمایش، سرمایش و تهویه سالن‌های صنعتی
وقتی صحبت از تجهیزات گرمایشی و سرمایشی سالن‌های بزرگ می‌شود، معمولاً اولین چیزی که به ذهن می‌رسد انتخاب یک دستگاه با ظرفیت مناسب است. اما در پروژه‌های صنعتی، ماجرا به همین سادگی نیست. ابعاد و ارتفاع سالن، میزان عایق‌بندی، شرایط اقلیمی، نوع فعالیت، حرارت تولیدشده توسط ماشین‌آلات، تعداد افراد حاضر در سالن و حتی میزان باز و بسته شدن درهای بزرگ می‌تواند انتخاب تجهیزات را تغییر دهد.
گروه تولیدی صنعتی مه گستر با بیش از ۳۵ سال تجربه در زمینه تولید، نصب و راه‌اندازی تجهیزات صنعتی، در حوزه‌های مختلفی مانند مرغداری، دامداری، گلخانه، نساجی، کارگاه‌های صنعتی و سالن‌های تولید فعالیت داشته است.
برای آشنایی بیشتر با نگاه این مجموعه به صنعت گرمایش، سرمایش و تهویه، با مهندس هاشم‌زاده، مدیرعامل گروه تولیدی صنعتی مه گستر گفت‌وگویی انجام داده‌ایم. در بخش‌هایی از این گفت‌وگو نیز به موضوعاتی پرداخته‌ایم که معمولاً هنگام خرید تجهیزات کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
سؤال: مهندس هاشم‌زاده، اگر بخواهیم گفت‌وگو را از ابتدا شروع کنیم، مه گستر چگونه شکل گرفت و این مجموعه در این سال‌ها چه مسیری را طی کرده است؟
مهندس هاشم‌زاده:
اگر بخواهم خیلی کوتاه بگویم، چیزی که امروز به عنوان مه گستر شناخته می‌شود نتیجه یک مسیر کوتاه‌مدت نیست. ما بیش از ۳۵ سال است که در حوزه تجهیزات صنعتی فعالیت می‌کنیم و در این مدت، هم بازار تغییر کرده و هم نیاز مشتریان.
در سال‌های ابتدایی، بسیاری از مشتریان بیشتر به خود دستگاه توجه می‌کردند؛ اینکه چه ظرفیتی دارد و قیمت آن چقدر است. اما به مرور مشخص شد که در پروژه‌های صنعتی، خود دستگاه فقط بخشی از ماجراست.
امروز اگر یک مشتری برای یک سالن صنعتی به ما مراجعه کند، قبل از اینکه درباره فروش دستگاه صحبت کنیم، باید بدانیم سالن چه مشخصاتی دارد، چه کاری در آن انجام می‌شود، شرایط اقلیمی منطقه چیست، عایق‌بندی چگونه است و چه میزان حرارت داخل سالن تولید می‌شود.
این تغییر نگاه برای ما هم مهم بوده است. تجربه‌ای که طی این سال‌ها به دست آورده‌ایم باعث شده تولید، طراحی، نصب و راه‌اندازی را از هم جدا نبینیم.
سؤال: الان مه گستر چه محصولاتی تولید می‌کند؟
مهندس هاشم‌زاده:
تمرکز اصلی ما روی چهار گروه محصول است: هیتر صنعتی، هواکش صنعتی، کولر صنعتی و رطوبت‌ساز صنعتی.
البته این محصولات برای همه پروژه‌ها یک نسخه ثابت ندارند. ممکن است دو سالن از نظر متراژ مشابه باشند، اما تجهیزات مورد نیازشان کاملاً متفاوت باشد.
مثلاً یک سالن تولید نساجی با یک مرغداری، حتی اگر از نظر ابعاد شبیه هم باشند، از نظر تهویه و کنترل شرایط محیطی تفاوت زیادی دارند. همین مسئله باعث شده ما صرفاً به فروش یک محصول نگاه نکنیم و طراحی و انتخاب تجهیزات متناسب با پروژه را هم جزئی از کار بدانیم.
سؤال: یکی از مواردی که در معرفی مه گستر روی آن تأکید می‌شود، تولید مستقیم و حذف واسطه‌هاست. این موضوع در عمل چه تأثیری برای مشتری دارد؟
مهندس هاشم‌زاده:
تولید مستقیم چند مزیت دارد. اول اینکه مجموعه تولیدکننده بهتر از هر فروشنده‌ای با ساختار محصول، محدودیت‌های آن و شرایط استفاده آشناست.
از طرف دیگر، وقتی محصول مستقیماً از تولیدکننده تأمین می‌شود، ارتباط مشتری با مجموعه‌ای برقرار است که مسئولیت فنی محصول را هم بر عهده دارد.
برای ما موضوع فقط پایین آوردن قیمت نیست. اگر یک محصول ارزان‌تر باشد ولی برای شرایط پروژه مناسب نباشد، در نهایت هزینه بیشتری به مشتری تحمیل می‌کند؛ چون ممکن است مجبور شود دستگاه را تعویض کند، ظرفیت تجهیزات را افزایش دهد یا بعد از مدتی برای اصلاح سیستم هزینه کند.
بنابراین قیمت مناسب زمانی ارزشمند است که در کنار کیفیت و انتخاب صحیح قرار بگیرد.
سؤال: شما به انتخاب نادرست تجهیزات اشاره کردید. از نگاه شما رایج‌ترین اشتباه مشتریان هنگام خرید چیست؟
مهندس هاشم‌زاده:
به نظر من یکی از جدی‌ترین اشتباهات، تعجیل در خرید از برندها یا تولیدکننده‌های نامعتبر فقط به دلیل قیمت پایین‌تر است.
این مسئله را در پروژه‌های مختلف دیده‌ایم. مشتری ابتدا تصور می‌کند با خرید یک دستگاه ارزان‌تر، هزینه پروژه را کاهش داده است، اما بعد با مشکلاتی مثل عملکرد نامناسب، کیفیت پایین بعضی قطعات، دشواری تأمین قطعات یا نبود خدمات فنی مواجه می‌شود.
در تجهیزات صنعتی، قیمت خرید فقط یکی از هزینه‌هاست. باید هزینه نگهداری، تعمیر، مصرف انرژی، عمر مفید و خدمات پس از فروش را هم در نظر گرفت.
به همین دلیل همیشه توصیه ما این است که مشتری قبل از خرید، مشخصات فنی و سابقه تولیدکننده را بررسی کند و فقط بر اساس قیمت تصمیم نگیرد.
سؤال: در طراحی و انتخاب تجهیزات، مه گستر چه اطلاعاتی را از مشتری دریافت می‌کند؟
مهندس هاشم‌زاده:
بسته به نوع پروژه، اطلاعات مختلفی لازم است. متراژ سالن، طول، عرض و ارتفاع، نوع سقف و دیوارها، میزان عایق‌بندی، تعداد افراد، نوع فعالیت، ماشین‌آلات موجود، میزان حرارت تولیدشده، شرایط آب‌وهوایی منطقه و میزان ورود و خروج هوا از جمله موارد مهم هستند.
برای سیستم‌های سرمایشی و تهویه، حتی محل نصب تجهیزات و مسیر حرکت هوا هم اهمیت دارد.
گاهی یک نفر می‌گوید «برای این سالن یک کولر با فلان ظرفیت می‌خواهم»، اما سؤال اصلی این است که این ظرفیت بر چه اساسی تعیین شده است؟
ما ابتدا شرایط پروژه را بررسی می‌کنیم و بعد درباره ظرفیت صحبت می‌کنیم.
سؤال: پس ممکن است یک دستگاه مشخص برای دو سالن با متراژ یکسان مناسب نباشد؟
مهندس هاشم‌زاده:
دقیقاً.
متراژ به‌تنهایی معیار کافی نیست.
فرض کنید دو سالن هر دو هزار مترمربع باشند. یکی ارتفاع شش متر داشته باشد و دیگری ارتفاع دوازده متر. حجم هوای سالن‌ها متفاوت است. حالا اگر یکی عایق مناسب داشته باشد و دیگری سقف و دیوار با انتقال حرارت بالا داشته باشد، شرایط باز هم متفاوت می‌شود.
از طرف دیگر ممکن است در یک سالن ماشین‌آلات زیادی فعالیت کنند و در سالن دیگر حرارت داخلی بسیار کمی تولید شود.
شرایط اقلیمی هم مهم است. طراحی سیستم سرمایش برای یک منطقه گرم و خشک با منطقه گرم و مرطوب یکسان نیست.
به همین دلیل ما به مشتری توصیه می‌کنیم ابتدا نیاز واقعی پروژه را مشخص کند و بعد سراغ انتخاب دستگاه برود.
سؤال: درباره هیترهای صنعتی چطور؟ چه عواملی در انتخاب سیستم گرمایشی اهمیت دارند؟
مهندس هاشم‌زاده:
در گرمایش هم دقیقاً همین موضوع وجود دارد.
حجم سالن، ارتفاع، میزان عایق، حداقل دمای محیط بیرون، دمای مطلوب داخل، نوع کاربری و نحوه توزیع هوای گرم همگی اهمیت دارند.
یک مسئله دیگر، نحوه توزیع گرماست. اینکه دستگاه بتواند هوای گرم تولید کند یک موضوع است و اینکه این گرما به شکل مناسبی در فضای مورد نظر توزیع شود موضوع دیگری است.
در بعضی سالن‌ها ممکن است قسمت بالای سالن بیش از حد گرم شود اما محدوده کاری افراد همچنان دمای مناسبی نداشته باشد. بنابراین محل نصب، جهت خروج هوا و نحوه گردش هوا اهمیت زیادی دارد.
سؤال: تفاوت نیاز یک مرغداری، گلخانه، دامداری و سالن صنعتی از نظر تهویه چیست؟
مهندس هاشم‌زاده:
این چهار فضا را نمی‌توان با یک منطق واحد طراحی کرد.
در مرغداری، تهویه فقط برای خنک کردن سالن نیست. کنترل کیفیت هوا، دفع رطوبت، کنترل گازهای نامطلوب و تأمین هوای مورد نیاز موجودات داخل سالن اهمیت دارد.
در دامداری نیز موضوع دفع رطوبت، بو، گازها و تأمین هوای تازه مطرح است.
در گلخانه، مسئله حساس‌تر می‌شود؛ چون تغییرات دما و رطوبت می‌تواند روی رشد گیاه اثر بگذارد. در بعضی گلخانه‌ها محل ورود هوای گرم یا سرد و نحوه توزیع آن اهمیت ویژه‌ای دارد.
در سالن صنعتی نیز باید نوع فرآیند تولید را بررسی کنیم. بعضی ماشین‌آلات حرارت زیادی تولید می‌کنند و برخی فرآیندها به تهویه مداوم نیاز دارند.
بنابراین نمی‌توان گفت «یک هواکش برای همه سالن‌ها مناسب است». طراحی باید با کاربرد واقعی فضا هماهنگ باشد.
سؤال: نقش ماشین‌آلات در محاسبه بار سرمایشی سالن چقدر جدی است؟
مهندس هاشم‌زاده:
خیلی جدی است و گاهی نادیده گرفته می‌شود.
هر موتور، دستگاه، کمپرسور یا تجهیز برقی که در سالن فعالیت می‌کند، بخشی از انرژی خود را به حرارت تبدیل می‌کند. بنابراین اگر فقط حجم سالن و دمای بیرون را ببینیم و تجهیزات داخلی را نادیده بگیریم، ممکن است ظرفیت مورد نیاز را کمتر از مقدار واقعی برآورد کنیم.
ما باید بدانیم چه تجهیزاتی در سالن فعال هستند، توان آنها چقدر است، چند ساعت کار می‌کنند و چه مقدار حرارت وارد محیط می‌کنند.
این موضوع یکی از دلایلی است که نشان می‌دهد انتخاب سیستم سرمایش یک کار صرفاً فروشگاهی نیست و به بررسی فنی نیاز دارد.
سؤال: در مورد کولرهای صنعتی، فقط ظرفیت سرمایشی اهمیت دارد؟
مهندس هاشم‌زاده:
خیر. ظرفیت مهم است، اما تنها عامل نیست.
در سیستم‌های سرمایش صنعتی باید شرایط اقلیمی، دمای بیرون، رطوبت نسبی، میزان هوای مورد نیاز، حجم سالن، عایق‌بندی و نحوه توزیع هوا را در کنار هم دید.
در سیستم‌های تبخیری، رطوبت نسبی محیط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چون قابلیت کاهش دمای محسوس به شرایط هوای ورودی وابسته است.
به همین دلیل نمی‌توان عملکرد یک سیستم تبخیری را در یک منطقه گرم و خشک با یک منطقه گرم و مرطوب یکسان فرض کرد.
سؤال: پس اقلیم اصفهان چه تأثیری روی انتخاب تجهیزات دارد؟
مهندس هاشم‌زاده:
اصفهان از نظر اقلیمی شرایط خاص خودش را دارد و طراحی تجهیزات باید با شرایط واقعی پروژه انجام شود.
اما حتی در داخل یک شهر هم ممکن است شرایط سالن‌ها متفاوت باشد. مثلاً یک سالن با سقف و دیوار عایق، سایه مناسب و تهویه اصولی، شرایط متفاوتی نسبت به یک سالن فلزی با عایق ضعیف دارد.
در نتیجه ما ترجیح می‌دهیم به جای اینکه فقط بر اساس نام شهر یا متراژ تصمیم بگیریم، شرایط واقعی پروژه را بررسی کنیم.
سؤال: در مورد هواکش صنعتی، مشتری باید بیشتر به چه مشخصاتی توجه کند؟
مهندس هاشم‌زاده:
یکی از اشتباهات این است که فقط به عدد ظرفیت هوادهی نگاه کنیم.
در عمل باید مشخص شود هواکش در چه سیستمی قرار است کار کند. فشار استاتیکی، مسیر عبور هوا، مقاومت‌های موجود در مسیر، محل نصب و هدف تهویه اهمیت دارند.
برای مثال، اگر هواکش قرار است هوای سالن را تخلیه کند، باید بدانیم هوای جایگزین از کجا وارد می‌شود. اگر خروج هوا انجام شود ولی هوای تازه به شکل مناسبی جایگزین نشود، سیستم نمی‌تواند عملکرد مطلوبی داشته باشد.
بنابراین تهویه یک «هواکش تنها» نیست؛ یک سیستم جریان هواست.
سؤال: کیفیت مواد اولیه در تولید تجهیزات مه گستر چگونه مدیریت می‌شود؟
مهندس هاشم‌زاده:
در تولید تجهیزات صنعتی، انتخاب مواد اولیه مستقیماً روی دوام و عملکرد محصول اثر دارد.
در ساخت بدنه و اجزای فلزی، عواملی مانند ضخامت و کیفیت ورق، نوع پوشش سطحی، کیفیت اتصالات و دقت ساخت اهمیت دارند. در بخش‌های مکانیکی نیز کیفیت قطعات دوار، بالانس، یاتاقان‌ها و نحوه مونتاژ اهمیت پیدا می‌کند.
در تجهیزات دارای موتور و سیستم الکتریکی هم انتخاب موتور، تجهیزات حفاظتی، سیم‌کشی، تابلو و اجزای کنترلی باید متناسب با شرایط کاری باشد.
اما نکته مهم این است که نمی‌شود برای همه محصولات یک نسخه فنی پیچید. مشخصات دقیق مواد و قطعات به مدل دستگاه، ظرفیت و کاربرد آن بستگی دارد.
سؤال: آیا خدمات نصب و راه‌اندازی مه گستر فقط در اصفهان ارائه می‌شود؟
مهندس هاشم‌زاده:
خیر. خدمات نصب و راه‌اندازی را در شهرهای مختلف کشور ارائه می‌کنیم.
این موضوع برای ما اهمیت دارد، چون در تجهیزات صنعتی، پایان تولید و تحویل دستگاه به معنی پایان کار نیست.
اگر دستگاه درست نصب نشود یا شرایط بهره‌برداری رعایت نشود، حتی یک محصول مناسب هم ممکن است عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد.
به همین دلیل نصب، راه‌اندازی و راهنمایی مشتری را بخشی از فرآیند ارائه محصول می‌دانیم.
سؤال: می‌توانید نمونه‌ای از یک تجربه واقعی بگویید که انتخاب اشتباه تجهیزات باعث ایجاد مشکل شده باشد؟
مهندس هاشم‌زاده:
یکی از سناریوهایی که در پروژه‌های صنعتی زیاد با آن مواجه می‌شویم این است که مشتری ابتدا بر اساس متراژ سالن، یک دستگاه انتخاب کرده است.
بعد از نصب مشخص شده که داخل سالن به دمای مطلوب نمی‌رسد یا در بعضی نقاط هوا به اندازه کافی گردش ندارد.
در چنین شرایطی اولین واکنش معمولاً این است که بگوییم «دستگاه ظرفیت کافی ندارد». اما همیشه مشکل از ظرفیت دستگاه نیست.
گاهی مسیر توزیع هوا مناسب نیست، گاهی هوای بیرون از درهای بزرگ وارد سالن می‌شود، گاهی سقف عایق مناسبی ندارد و گاهی ماشین‌آلات داخل سالن حرارت زیادی تولید می‌کنند.
این تجربه‌ها به ما یاد داده‌اند قبل از اینکه ظرفیت دستگاه را افزایش دهیم، باید منبع واقعی مشکل را پیدا کنیم.
سؤال: یکی از نقاط قوت مه گستر را طراحی و محاسبات متناسب با پروژه می‌دانید؟
مهندس هاشم‌زاده:
بله. ما این موضوع را بسیار جدی می‌گیریم.
برای یک پروژه صنعتی، صرفاً داشتن دستگاه کافی نیست. باید بدانیم دستگاه در چه شرایطی قرار است کار کند.
در مرحله بررسی پروژه، اطلاعاتی مثل ابعاد سالن، ارتفاع، عایق‌بندی، اقلیم، نوع فعالیت، ماشین‌آلات، تعداد افراد و شرایط ورود و خروج هوا بررسی می‌شود.
بعد بر اساس همین اطلاعات، تجهیزات مناسب‌تر پیشنهاد می‌شوند.
گاهی حتی نتیجه بررسی این است که مشتری نباید دستگاه بزرگ‌تری بخرد، بلکه باید مشکل عایق‌بندی یا توزیع هوا را اصلاح کند. این مسئله شاید در کوتاه‌مدت برای فروشنده جذاب نباشد، اما برای مشتری تصمیم اقتصادی‌تری است.
سؤال: چرا تأکید دارید مشتری قبل از خرید درباره برند و تولیدکننده تحقیق کند؟
مهندس هاشم‌زاده:
چون تجهیزات صنعتی معمولاً برای یک یا دو ماه خریداری نمی‌شوند.
مشتری باید به سابقه تولیدکننده، توان فنی، خدمات، تأمین قطعات، امکان تعمیر و تجربه اجرای پروژه‌های مشابه توجه کند.
یک دستگاه ممکن است در نگاه اول بسیار ارزان‌تر باشد، اما اگر بعداً قطعه آن پیدا نشود یا خدمات فنی مناسبی وجود نداشته باشد، هزینه واقعی استفاده از آن افزایش پیدا می‌کند.
ما اعتقاد داریم مشتری باید قبل از خرید سؤال بپرسد. درباره ظرفیت، مواد اولیه، خدمات، نصب، نگهداری و شرایط گارانتی سؤال کند.
تولیدکننده معتبر هم نباید از این سؤال‌ها ناراحت شود.
سؤال: بازار هدف مه گستر را چگونه تعریف می‌کنید؟
مهندس هاشم‌زاده:
ما خودمان را محدود به یک صنعت خاص نکرده‌ایم.
مرغداری‌ها، دامداری‌ها، گلخانه‌ها، کارگاه‌ها، کارخانه‌ها، سالن‌های تولید، صنایع نساجی و مجموعه‌های صنعتی مختلف می‌توانند به این تجهیزات نیاز داشته باشند.
اما نکته‌ای که برای ما مهم است، نوع پروژه است نه فقط نام صنعت.
ممکن است دو کارخانه هر دو در یک صنعت فعالیت کنند، اما شرایط سالن، ماشین‌آلات و نیاز تهویه آنها متفاوت باشد.
بنابراین سعی می‌کنیم راهکار را براساس پروژه تعریف کنیم.
سؤال: آیا تجربه فعالیت در پروژه‌های خارج از کشور هم داشته‌اید؟
مهندس هاشم‌زاده:
بله، در کنار فعالیت در بازار داخلی، تجربه همکاری و تأمین تجهیزات برای پروژه‌های خارج از کشور نیز داشته‌ایم.
این نوع پروژه‌ها از یک جهت برای ما اهمیت زیادی دارند؛ چون مشتری خارج از کشور معمولاً روی جزئیات فنی، بسته‌بندی، حمل، مشخصات محصول و هماهنگی‌های اجرایی حساسیت بالایی دارد.
حضور در چنین پروژه‌هایی برای یک تولیدکننده ایرانی فقط موضوع فروش نیست؛ فرصتی است برای اینکه محصول از نظر کیفیت ساخت، هماهنگی تولید و خدمات فنی در سطح بالاتری ارزیابی شود.
سؤال: آقای مهندس، اگر بخواهید به کسی که امروز قصد خرید هیتر، کولر یا هواکش صنعتی دارد فقط یک توصیه کنید، چه می‌گویید؟
مهندس هاشم‌زاده:
می‌گویم اول نیازتان را مشخص کنید، بعد محصول بخرید.
قبل از اینکه درباره قیمت سؤال کنید، درباره ظرفیت واقعی، شرایط سالن، کیفیت ساخت، خدمات و سابقه تولیدکننده سؤال کنید.
اگر فروشنده بدون اینکه ابعاد سالن، ارتفاع، کاربری، عایق‌بندی و شرایط پروژه را بپرسد، خیلی سریع یک دستگاه پیشنهاد کرد، بهتر است کمی بیشتر تحقیق کنید.
تجهیزات صنعتی باید برای یک شرایط مشخص انتخاب شوند.
یک نگاه متفاوت به خرید تجهیزات صنعتی
گفت‌وگو با مهندس هاشم‌زاده یک نکته مهم را روشن می‌کند: انتخاب تجهیزات سرمایشی، گرمایشی و تهویه برای یک سالن صنعتی، صرفاً انتخاب یک محصول از روی کاتالوگ نیست.
ابعاد و ارتفاع سالن، کیفیت عایق‌بندی، شرایط آب‌وهوایی، ماشین‌آلات، فرآیند تولید، میزان هوای تازه، ورود هوای بیرون و نحوه توزیع هوا همگی می‌توانند روی نتیجه نهایی تأثیر بگذارند.
به همین دلیل رویکرد مه گستر در این مصاحبه بیشتر بر شناخت مسئله پیش از فروش محصول تأکید دارد؛ رویکردی که برای پروژه‌های صنعتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
گروه تولیدی صنعتی مه گستر در اصفهان، شهر اصفهان، سه‌راهی خمینی‌شهر، بلوار الغدیر فعالیت می‌کند و در حوزه تولید هیتر صنعتی، هواکش صنعتی، کولر صنعتی و رطوبت‌ساز صنعتی، طراحی متناسب با پروژه، نصب و راه‌اندازی فعالیت دارد.